సివిల్ వివాదాల్లో జోక్యం చేసుకోవద్దు!

భూములు, ఆస్తి తగాదాల్లో పోలీసులకు హైకోర్టు స్పష్టమైన హెచ్చరిక

“పౌరుల హక్కులను నిర్ణయించే అధికారం పోలీసులకు లేదు” — కోర్టుల పరిధి, పోలీసుల విధుల మధ్య లక్ష్మణరేఖ దాటొద్దని స్పష్టం

మీకోసం న్యూస్ | అక్టోబర్ 5

భూమి, ఆస్తి, హక్కులు, సరిహద్దులు, స్వాధీనం వంటి అంశాలకు సంబంధించిన సివిల్ వివాదాల్లో పోలీసులు అనవసరంగా జోక్యం చేసుకోవడానికి వీల్లేదని హైకోర్టు స్పష్టం చేసింది. ముఖ్యంగా ఇప్పటికే సివిల్ కోర్టులో కేసు పెండింగ్‌లో ఉన్నప్పుడు పోలీసులు ఒక పక్షానికి అనుకూలంగా వ్యవహరించడం, మరో పక్షాన్ని పిలిపించి ఒత్తిడి చేయడం లేదా పౌరుల సివిల్ హక్కులపై నిర్ణయం తీసుకునే విధంగా వ్యవహరించడం చట్టబద్ధం కాదని న్యాయస్థానం తేల్చిచెప్పింది.

సివిల్ కేసుల్లో ఎవరి హక్కు ఏమిటి? భూమిపై హక్కు ఎవరికి ఉంది? ఆస్తి ఎవరిది? స్వాధీనం ఎవరిది? వంటి అంశాలను నిర్ణయించే అధికారం పోలీసులకు లేదని హైకోర్టు న్యాయమూర్తి జస్టిస్ కుంచం మహేశ్వరరావు ఇటీవల ఇచ్చిన తీర్పులో స్పష్టం చేశారు.

ఏడు పిటిషన్లు... ఒకే తరహా ఆరోపణలు

వివిధ జిల్లాలకు చెందిన వ్యక్తులు తమ భూములు, ఆస్తులకు సంబంధించిన సివిల్ వివాదాల్లో పోలీసులు జోక్యం చేసుకుంటున్నారని ఆరోపిస్తూ హైకోర్టును ఆశ్రయించారు. ముఖ్యంగా కొన్ని వివాదాలు ఇప్పటికే సివిల్ కోర్టుల పరిధిలో ఉండగా కూడా పోలీసులు జోక్యం చేసుకుని తమను ఇబ్బందులకు గురిచేస్తున్నారని పిటిషనర్లు కోర్టు దృష్టికి తీసుకెళ్లారు.

ఈ అంశంపై దాఖలైన ఏడు పిటిషన్లను పరిశీలించిన న్యాయమూర్తి, పోలీసుల విధులు, సివిల్ కోర్టుల పరిధి మధ్య ఉన్న సరిహద్దులను తీర్పులో స్పష్టంగా గుర్తుచేశారు.

భూమి లేదా ఆస్తికి సంబంధించిన హక్కులను నిర్ణయించే విషయంలో పోలీసులు న్యాయస్థానం పాత్ర పోషించలేరని కోర్టు పేర్కొంది.

భూమి తగాదా వస్తే పోలీసులే తీర్పు చెప్పకూడదు

గ్రామాల్లో, పట్టణాల్లో భూములు, ఆస్తులకు సంబంధించిన వివాదాలు తరచూ ఎదురవుతుంటాయి. ఒకే స్థలంపై ఇద్దరు వ్యక్తులు హక్కు తమదేనని చెప్పడం, వారసత్వ ఆస్తిపై కుటుంబ సభ్యుల మధ్య వివాదం రావడం, సరిహద్దుల విషయంలో గొడవలు జరగడం వంటి సందర్భాల్లో సంబంధిత వ్యక్తులు సివిల్ కోర్టును ఆశ్రయిస్తుంటారు.

అలాంటి వివాదంలో పోలీసులు తమ పరిధిని దాటి “ఈ భూమి నీది”, “ఈ స్థలం అతనిదే”, “నువ్వు అక్కడికి వెళ్లకూడదు” అనే విధంగా హక్కులను నిర్ణయించే పరిస్థితి ఉండకూడదని కోర్టు స్పష్టం చేసింది.

పౌరుల సివిల్ హక్కులను నిర్ణయించే అధికారం సివిల్ కోర్టులు, చట్టబద్ధంగా ఏర్పాటైన సంబంధిత ఫోరాలకు మాత్రమే ఉంటుందని న్యాయస్థానం గుర్తుచేసింది.

అయితే పోలీసులు ఏం చేయాలి?

దీంతో సివిల్ వివాదం ఉందని చెప్పగానే పోలీసులు పూర్తిగా పక్కకు తప్పుకోవాలని అర్థం కాదు. శాంతిభద్రతలకు భంగం కలగకుండా చూడటం, చట్ట ఉల్లంఘన జరిగితే చట్టప్రకారం చర్యలు తీసుకోవడం వంటి తమ పరిధిలోని విధులను పోలీసులు నిర్వహించాల్సి ఉంటుంది.

కానీ ఒక సివిల్ వివాదాన్ని పరిష్కరించే పేరుతో ఒక వ్యక్తి సివిల్ హక్కులను నిర్ణయించడం, ఆస్తి హక్కుపై తుది నిర్ణయం ఇవ్వడం లేదా సివిల్ కోర్టు పరిధిలో ఉన్న అంశాన్ని పోలీసు స్థాయిలో తేల్చడం మాత్రం పోలీసుల పని కాదని హైకోర్టు స్పష్టం చేసింది.

సివిల్ కోర్టులో కేసు ఉంటే మరింత జాగ్రత్త

ఇప్పటికే ఒక భూమి లేదా ఆస్తికి సంబంధించిన వివాదం సివిల్ కోర్టులో పెండింగ్‌లో ఉంటే పరిస్థితి మరింత స్పష్టంగా ఉంటుందని తీర్పు చెబుతోంది.

ఆ కేసులో ఎవరి హక్కు చెల్లుబాటు అవుతుందో, ఎవరి వాదనకు న్యాయపరమైన బలం ఉందో తేల్చాల్సింది సివిల్ కోర్టు. ఆ వ్యవహారంలో పోలీసులు జోక్యం చేసుకుని తమ స్థాయిలో నిర్ణయం తీసుకోవడం వల్ల పౌరుల హక్కులకు భంగం కలగడమే కాకుండా కొత్త సమస్యలు, అశాంతి ఏర్పడే అవకాశం ఉందని న్యాయమూర్తి ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు.

ఎగ్జిక్యూటివ్ మెజిస్ట్రేట్ల అధికారాలపైనా స్పష్టత

శాంతిభద్రతల పరిరక్షణ కోసం మండల, డివిజన్, జిల్లా స్థాయిలో ఉన్న ఎగ్జిక్యూటివ్ మెజిస్ట్రేట్లకు చట్టప్రకారం కొన్ని అధికారాలు ఉన్నాయని కోర్టు గుర్తుచేసింది.

అయితే ఒక వివాదం సివిల్ కోర్టు పరిధిలోకి వెళ్లిన తర్వాత, ఆ అధికారాలను ఉపయోగించి పౌరుల అసలు సివిల్ హక్కులను నిర్ణయించే విధంగా వ్యవహరించడానికి వీల్లేదని న్యాయస్థానం స్పష్టం చేసింది.

అంటే శాంతిభద్రతలను కాపాడటం ఒక విషయం కాగా, భూమి హక్కును నిర్ణయించడం మరో విషయం. ఈ రెండు అంశాలను కలిపి చూడకూడదని కోర్టు తీర్పు స్పష్టం చేస్తోంది.

డీజీపీ మార్గదర్శకాలు తప్పనిసరి

సివిల్ వివాదాల విషయంలో పోలీసులు ఏ స్థాయిలో వ్యవహరించాలి? ఎక్కడ వరకు జోక్యం చేసుకోవాలి? ఏ సందర్భంలో చట్టపరమైన చర్యలు తీసుకోవాలి? వంటి అంశాలపై రాష్ట్ర డీజీపీ ఇప్పటికే మార్గదర్శకాలు జారీ చేసిన విషయాన్ని హైకోర్టు ప్రస్తావించింది.

2025 అక్టోబర్ 24న రాష్ట్ర డీజీపీ జారీ చేసిన మార్గదర్శకాలను రాష్ట్రంలోని పోలీసు అధికారులు, సిబ్బంది తప్పనిసరిగా పాటించాలని న్యాయమూర్తి స్పష్టం చేశారు.

అధికారులు తమకు ఉన్న అధికారాలను చట్టపరమైన పరిమితుల్లోనే వినియోగించాలని, ఉన్నతాధికారులు జారీ చేసిన మార్గదర్శకాలను నిర్లక్ష్యం చేయకూడదని తీర్పు ద్వారా స్పష్టమైన సందేశం ఇచ్చారు.

పోలీసుల విధులకు... కోర్టుల పరిధికి మధ్య ‘లక్ష్మణరేఖ’

హైకోర్టు తీర్పులోని ప్రధాన సందేశం ఇదే. పోలీసుల విధులు ఒక వైపు, న్యాయస్థానాల పరిధి మరోవైపు. ఈ రెండింటి మధ్య ఉన్న చట్టపరమైన సరిహద్దును అధికారులు దాటకూడదు.

ఒక వ్యక్తి తన భూమి లేదా ఆస్తిపై హక్కు ఉందని చెబితే దానికి సంబంధించిన ఆధారాలను పరిశీలించి హక్కును నిర్ణయించాల్సింది సంబంధిత న్యాయస్థానం. పోలీసులు చట్టాన్ని అమలు చేసే సంస్థగా వ్యవహరించాలి కానీ సివిల్ వివాదానికి తీర్పు చెప్పే సంస్థగా మారకూడదు.

ప్రజలకు కీలకమైన సందేశం

ఈ తీర్పు భూములు, ఆస్తులు, కుటుంబ ఆస్తి వివాదాలతో న్యాయస్థానాలను ఆశ్రయిస్తున్న ప్రజలకు కూడా ప్రాధాన్యమైనదే. సివిల్ వివాదం ఉందని చెప్పి ఎవరినైనా పోలీస్ స్టేషన్‌కు పిలిపించి, వారి హక్కులను ప్రభావితం చేసే విధంగా ఒత్తిడి తీసుకురావడం చట్టపరమైన పరిధిలోనే ఉండాలి.

అదే సమయంలో సివిల్ వివాదం పేరుతో నిజంగా ఏదైనా నేరం, బెదిరింపు, దాడి, శాంతిభద్రతలకు ముప్పు వంటి అంశాలు చోటుచేసుకుంటే పోలీసులు తమ చట్టబద్ధమైన విధులను నిర్వర్తించాల్సి ఉంటుంది. సివిల్ వివాదం అనే పేరుతో నేరపరమైన అంశాలను విస్మరించాల్సిన అవసరం లేదన్నది కూడా గుర్తుంచుకోవాల్సిన అంశం.

హైకోర్టు హెచ్చరికను పోలీసులు పాటించాల్సిందే

మొత్తంగా, హైకోర్టు తీర్పు పోలీసు వ్యవస్థకు ఒక స్పష్టమైన చట్టపరమైన గీతను గీసింది. సివిల్ హక్కులను నిర్ణయించేది కోర్టులు; చట్టాన్ని అమలు చేసేది పోలీసులు. ఈ రెండు బాధ్యతలను కలగలిపితే పౌరుల హక్కులకు ఇబ్బందులు తలెత్తే అవకాశం ఉందని న్యాయస్థానం స్పష్టం చేసింది.

డీజీపీ ఇప్పటికే జారీ చేసిన మార్గదర్శకాలను రాష్ట్రంలోని పోలీసు అధికారులు తప్పనిసరిగా పాటించాలని కోర్టు పేర్కొనడం ఈ తీర్పులో మరో కీలక అంశంగా నిలిచింది.

భూమి తగాదా అయినా... ఆస్తి వివాదం అయినా... కోర్టులో కేసు నడుస్తున్నా... పోలీసుల పరిధి ఎక్కడ ముగుస్తుంది? కోర్టు పరిధి ఎక్కడ ప్రారంభమవుతుంది? అనే ‘లక్ష్మణరేఖ’ను ఇక స్పష్టంగా పాటించాల్సిందే అన్నది హైకోర్టు తీర్పు ఇచ్చిన బలమైన సందేశం.

✍️ ఎడిటర్: ప్రకాష్ | మీకోసం న్యూస్
Somandepalli | Sri Sathya Sai District | సంప్రదింపు: 9000250010