200 ఏళ్ల క్రితం మన ఊళ్లు ఎలా ఉండేవో తెలుసా? పెనుకొండ రాజధాని వైభవం నుంచి బ్రిటిష్ పాలన వరకు.. మన ప్రాంతపు మరుగునపడిన చరిత్ర ఇదే!

పెనుకొండ కోటలో రాజుల పాలన.. సోమందేపల్లి గ్రామీణ జీవనం.. హిందూపురంలో వ్యాపార సందడి.. గోరంట్లలో సోమవారం సంత.. మడకశిరలో కోటల పోరాటాలు!

ప్రత్యేక చారిత్రక పరిశోధన | మీకోసం NEWS

పెనుకొండ: ఈరోజు మనం నివసిస్తున్న పెనుకొండ, సోమందేపల్లి, హిందూపురం, గోరంట్ల, మడకశిర ప్రాంతాలు సుమారు 200 ఏళ్ల క్రితం ఎలా ఉండేవి? అప్పట్లో మన ఊళ్లలో రహదారులు ఉన్నాయా? ప్రజలు ఏ వృత్తులు చేసేవారు? ఏ రాజులు పాలించేవారు? బ్రిటిష్‌వారు వచ్చినప్పుడు ఇక్కడ ఎలాంటి మార్పులు జరిగాయి? మన ప్రాంతంలో కోటలు, సైనిక స్థావరాలు, సంతలు, చెరువులు ఎలా ఉండేవి?

ఇలాంటి ప్రశ్నలకు సమాధానాలు వెతికితే మన ప్రాంత చరిత్రలో ఎన్నో ఆసక్తికరమైన అంశాలు బయటపడుతున్నాయి. ముఖ్యంగా 1905లో బ్రిటిష్ అధికారి W. Francis రచించిన Madras District Gazetteers – Anantapur అనే 200 ఏళ్ల నాటి పరిస్థితులను వివరించే చారిత్రక గ్రంథం, 1872లో జాన్ కెల్సాల్ రూపొందించిన పాత బళ్లారి జిల్లా మాన్యువల్ వంటి ఆధారాలు మన ప్రాంత గతాన్ని తెలుసుకునేందుకు ఎంతో ఉపయోగపడుతున్నాయి.

ఒకప్పుడు రాజుల రాజధానిగా వెలిగిన పెనుకొండ.. తరువాత బ్రిటిష్ పరిపాలనలో తాలూకా కేంద్రంగా మారింది. నేడు మనకు సాధారణ గ్రామాలుగా కనిపించే సోమందేపల్లి, గోరంట్ల ప్రాంతాలకు కూడా అప్పటి పరిపాలనా చరిత్రలో ప్రత్యేక స్థానం ఉంది.

విజయనగర సామ్రాజ్యానికి ఆశ్రయంగా నిలిచిన పెనుకొండ!

పెనుకొండ చరిత్ర కేవలం ఒక కోటకు సంబంధించినది కాదు. దక్షిణ భారతదేశ రాజకీయ చరిత్రలోనే ఈ ప్రాంతానికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది.

విజయనగర సామ్రాజ్య కాలంలో పెనుకొండ కీలకమైన సైనిక కేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందింది. 1565లో తళ్లికోట యుద్ధం తరువాత విజయనగర రాజకుటుంబం పెనుకొండకు చేరుకుంది. అప్పటి నుంచి ఈ ప్రాంతం సామ్రాజ్యానికి ముఖ్యమైన రాజధానిగా నిలిచింది.

రాజభవనాలు, బలమైన కోట గోడలు, దేవాలయాలు, సైనిక స్థావరాలు పెనుకొండ వైభవాన్ని తెలియజేస్తాయి. నేటికీ కనిపించే గగన్ మహల్, పాత నిర్మాణాల శిథిలాలు ఆ కాలపు చరిత్రకు సాక్ష్యాలుగా నిలుస్తున్నాయి.

తరువాత పెనుకొండపై బీజాపూర్ పాలకులు, మరాఠా నాయకుడు మురారి రావు, మైసూరు పాలకుడు హైదర్ అలీ ఆధిపత్యం ఏర్పడింది. 1761–1762 ప్రాంతంలో హైదర్ అలీ పెనుకొండ, మడకశిర వంటి కోటలను తన ఆధీనంలోకి తీసుకున్నాడు.

1800లో మన ప్రాంతంలో బ్రిటిష్ పాలన ప్రారంభం!

1799లో టిప్పు సుల్తాన్ మరణం తరువాత దక్షిణ భారతదేశంలో రాజకీయ పరిస్థితులు పూర్తిగా మారిపోయాయి. నిజాం పాలకుడు తన ఆధీనంలోని ప్రాంతాలను 1800లో బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి అప్పగించాడు.

ఈ ప్రాంతాలను బ్రిటిష్ రికార్డుల్లో Ceded Districtsగా పేర్కొన్నారు.

థామస్ మన్రో ఈ ప్రాంతానికి ప్రధాన కలెక్టర్‌గా నియమితులయ్యారు. ఆయన పాలెగాళ్ల అధికారాలను తగ్గించి, భూముల సర్వే, రైత్వారీ పద్ధతి, భూమి శిస్తు వసూళ్లను అమలు చేయడం ప్రారంభించారు.

అప్పటివరకు స్థానికంగా కోటలు, గ్రామాలు, సైనిక బలగాలపై ఆధిపత్యం కలిగిన పాలెగాళ్ల స్థానంలో బ్రిటిష్ అధికారుల పరిపాలన బలపడింది.

బ్రిటిష్ కాలంలో పెనుకొండ ఎలా ఉండేది?

పెనుకొండ అప్పట్లో కేవలం గ్రామం కాదు.. ఒక ముఖ్యమైన కోట పట్టణం, తాలూకా కేంద్రం.

1881 జనాభా లెక్కల ప్రకారం పెనుకొండ పట్టణంలో 5,331 మంది నివసించేవారు. అప్పటి ఇంపీరియల్ గెజిటీరులో పెనుకొండ తాలూకాలో 98 గ్రామాలు ఉన్నట్లు నమోదు చేశారు.

కోట చుట్టూ కొండలు, రాతి నిర్మాణాలు, పాత రాజభవనాల అవశేషాలు కనిపించేవి. పట్టణ ప్రజల జీవనంలో వ్యవసాయం, స్థానిక వ్యాపారం, పశుపోషణ ముఖ్యమైనవి.

పెనుకొండకు చారిత్రక ప్రాధాన్యం ఉండటంతో బ్రిటిష్ పాలనలోనూ ఇది పరిపాలనా, న్యాయ వ్యవస్థలకు ముఖ్యమైన కేంద్రంగా కొనసాగింది.

సోమందేపల్లి.. పెనుకొండ తాలూకాలోని పాత గ్రామం!

ఈరోజు సోమందేపల్లి మండల కేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందింది. కానీ బ్రిటిష్ కాలపు పాత గెజిటీరులో సోమందేపల్లి పేరు పెనుకొండ తాలూకా పరిధిలో కనిపించడం విశేషం.

1905 గెజిటీరులోని గ్రామాల జాబితాలో సోమందేపల్లి పేరు స్పష్టంగా నమోదైంది. అంటే అప్పటి పరిపాలనా వ్యవస్థలో సోమందేపల్లి పెనుకొండ తాలూకాతో అనుసంధానమై ఉండేది.

ఆ రోజుల్లో గ్రామీణ ప్రజల జీవనాధారం ప్రధానంగా వర్షాధార వ్యవసాయం, పశుపోషణ, స్థానిక వృత్తులు. వ్యవసాయానికి చెరువులు, బావులు, వర్షపు నీరు కీలకంగా ఉండేవి.

నేటి మాదిరిగా ప్రతి గ్రామానికి రవాణా సౌకర్యాలు, విద్యుత్, ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు ఉండేవి కావు. గ్రామాల మధ్య ప్రయాణాలు ఎక్కువగా ఎద్దుల బండ్లు, గుర్రాలు, కాలినడక ద్వారానే సాగేవి.

సోమందేపల్లి గ్రామానికి సంబంధించిన ప్రత్యేక కుటుంబ చరిత్రలు, పాత గ్రామ కైఫియత్‌లు, పాలెగాళ్ల వివరాలు వెలుగులోకి వస్తే ఈ ప్రాంత చరిత్ర మరింత స్పష్టమయ్యే అవకాశం ఉంది.

హిందూపురం.. అప్పట్లోనే వ్యాపారానికి పెద్ద కేంద్రం!

హిందూపురం చరిత్రలో ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే.. ఇది నేటి మాదిరిగా కేవలం పట్టణం మాత్రమే కాదు, బ్రిటిష్ కాలంలోనే వాణిజ్యపరంగా ప్రాధాన్యం సంపాదించింది.

1905 గెజిటీరులో హిందూపురాన్ని అప్పటి అనంతపురం జిల్లాలోనే అతిపెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా పేర్కొన్నారు.

ధాన్యం, చింతపండు, బెల్లం, తోలు పరిశ్రమకు ఉపయోగించే చెట్ల బెరడు వంటి వస్తువులు ఇక్కడి నుంచి ఇతర ప్రాంతాలకు రవాణా అయ్యేవి.

హిందూపురంలో పెద్ద వారపు సంత ఉండేది. వ్యాపారులు, రైతులు, సరుకుల కొనుగోలుదారులతో ఆ ప్రాంతం సందడిగా ఉండేది.

పాత మైసూరు సరిహద్దుకు సమీపంలో ఉండటం, వ్యాపార మార్గాలకు అనుసంధానం కావడం హిందూపురం అభివృద్ధికి దోహదపడింది.

ఇక్కడ పత్తి, పట్టు నేయడం, నూనె తయారీ, చెక్క పనులు, గోనె సంచుల తయారీ వంటి వృత్తులు కూడా ఉండేవని గెజిటీరులో పేర్కొన్నారు.

గోరంట్ల.. చిట్రావతి నది ఒడ్డున పచ్చని గ్రామం!

నేటి గోరంట్ల ప్రాంతానికి సంబంధించిన ఆసక్తికరమైన సమాచారం కూడా బ్రిటిష్ కాలపు గెజిటీరులో కనిపిస్తుంది.

గోరంట్లను చిట్రావతి నది పరిసరాల్లో చెట్లు, పచ్చదనంతో కూడిన ప్రాంతంగా ఆ గ్రంథం వర్ణించింది.

1905 గెజిటీరులో గోరంట్ల జనాభా 1,996గా నమోదైంది. ప్రతి సోమవారం ఇక్కడ చిన్న వారపు సంత జరిగేదని పేర్కొన్నారు.

గ్రామంలోని చెరువుకు చిట్రావతి నదిపై నిర్మించిన చిన్న ఆనకట్ట ద్వారా నీరు అందించేవారని కూడా వివరించింది. గోరంట్ల పరిసరాల్లో ఖర్జూర చెట్లు ఎక్కువగా ఉండేవని తెలిపింది.

మరో ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే.. పెనుకొండ కోటకు ఉన్న ప్రవేశ ద్వారాల్లో ఒకదానికి గోరంట్ల పేరు ఉండేదని గెజిటీరులో ప్రస్తావన ఉంది. దీని ఆధారంగా గతంలో గోరంట్లకు ప్రాంతీయ ప్రాధాన్యం ఉండేదని తెలుస్తోంది.

మడకశిర.. కోటల చుట్టూ సాగిన సైనిక చరిత్ర!

మడకశిర చరిత్రలో కోటకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. మైసూరు రాజ్యానికి సమీపంగా ఉండటంతో ఈ ప్రాంతం సైనికపరంగా కీలకంగా ఉండేది.

ఒకప్పుడు ముస్లిం పాలకుల ఆధీనంలో ఉన్న మడకశిరను 1762లో హైదర్ అలీ స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. తరువాత మైసూరు పాలనలో కొనసాగి, టిప్పు సుల్తాన్ మరణం తరువాత నిజాం, ఆపై 1800లో బ్రిటిష్ కంపెనీ ఆధీనంలోకి వచ్చింది.

1905 గెజిటీరులో మడకశిర తాలూకాలో 60 గ్రామాలు ఉన్నట్లు పేర్కొన్నారు.

ఈ ప్రాంతాన్ని తూర్పు మైదానాలు, పశ్చిమ మైదానాలు, మధ్య కొండ ప్రాంతాలుగా విభజించి వివరించారు. పశ్చిమ ప్రాంతంలో చెట్లు, చెరువులు, బావులు ఎక్కువగా ఉండేవని, ఇతర ప్రాంతాలతో పోలిస్తే కొంత మెరుగైన వ్యవసాయ పరిస్థితులు ఉండేవని తెలిపారు.

మడకశిరలో తెలుగు, కన్నడ భాషా ప్రభావాలు కనిపించడం కూడా ఆ ప్రాంత భౌగోళిక, చారిత్రక సంబంధాలకు నిదర్శనం.

1876 మహా కరువు.. మన ప్రాంతాన్ని కుదిపేసిన విషాదం!

బ్రిటిష్ కాలంలో మన ప్రాంత ప్రజలు ఎదుర్కొన్న అత్యంత తీవ్రమైన సమస్యల్లో 1876–1878 మహా కరువు ఒకటి.

వర్షాలు సరిగా కురవక పంటలు దెబ్బతిన్నాయి. పశువులకు మేత, ప్రజలకు ఆహారం కొరత ఏర్పడింది. వ్యవసాయంపై ఆధారపడిన కుటుంబాలు తీవ్ర ఇబ్బందులు ఎదుర్కొన్నాయి.

ఉపాధి కోసం ఇతర ప్రాంతాలకు వలసలు వెళ్లాల్సిన పరిస్థితులు ఏర్పడ్డాయి.

పాత గెజిటీరులో నమోదైన గణాంకాల ప్రకారం 1871లో అనంతపురం ప్రాంత జనాభా 7,41,255 ఉండగా, 1881 నాటికి 5,99,889కు తగ్గింది. మడకశిర తాలూకాలో జనాభా తగ్గుదల మరింత ఎక్కువగా నమోదైంది.

ఈ గణాంకాలు ఆ కాలంలో ప్రజలు ఎదుర్కొన్న దుర్భర పరిస్థితులకు చారిత్రక సాక్ష్యాలుగా నిలుస్తున్నాయి.

రైల్వేలు, రహదారులు.. మారుతున్న గ్రామీణ జీవనం!

బ్రిటిష్ పాలనలో రైల్వే వ్యవస్థ విస్తరించడంతో హిందూపురం వంటి వాణిజ్య కేంద్రాలకు కొత్త అవకాశాలు ఏర్పడ్డాయి.

1868–1870 ప్రాంతంలో మద్రాస్ రైల్వే మార్గాలు ఈ ప్రాంతానికి చేరుకున్నాయి. సరుకుల రవాణా, ప్రయాణాలు, ఇతర ప్రాంతాలతో వ్యాపార సంబంధాలు మారడం ప్రారంభమైంది.

అయితే ప్రతి గ్రామానికి రైల్వే సౌకర్యం ఉండేది కాదు. అనేక గ్రామాల ప్రజలు ఇప్పటికీ ఎద్దుల బండ్లు, గుర్రాలు, కాలినడకపైనే ఆధారపడేవారు.

1882.. బళ్లారి నుంచి ప్రత్యేక అనంతపురం జిల్లా ఏర్పాటు!

మన ప్రాంత పరిపాలనా చరిత్రలో 1882 సంవత్సరం ఎంతో ముఖ్యమైనది.

అప్పటివరకు బళ్లారి జిల్లాలో భాగంగా ఉన్న ప్రాంతాలను విడదీసి ప్రత్యేక అనంతపురం జిల్లా ఏర్పాటు చేశారు.

పెనుకొండ, హిందూపురం, మడకశిర వంటి తాలూకాలు కొత్త జిల్లా పరిపాలనా వ్యవస్థలో భాగమయ్యాయి.

సోమందేపల్లి పెనుకొండ తాలూకాలో, గోరంట్ల హిందూపురం తాలూకాలో ఉండేవి.

అంటే నేటి శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా ప్రాంతాల పరిపాలనా చరిత్రకు మూలాలు అప్పటి బళ్లారి జిల్లా వ్యవస్థలో ఉన్నాయి.

మన ప్రాంత చరిత్రలో ఇంకా వెలుగులోకి రావాల్సిన ఎన్నో రహస్యాలు!

పెనుకొండ కోటను ఎవరు నిర్మించారు? సోమందేపల్లి పాత గ్రామ కుటుంబాల చరిత్ర ఏమిటి? గోరంట్లకు పెనుకొండ కోట ద్వారంతో ఉన్న సంబంధం ఏమిటి? మడకశిర కోటను రక్షించిన సైనికులు ఎవరు? హిందూపురం వ్యాపారాన్ని అభివృద్ధి చేసిన పాత వ్యాపార కుటుంబాలు ఏవి? బ్రిటిష్ పాలనను వ్యతిరేకించిన స్థానిక పాలెగాళ్లు ఎవరు?

ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానాలు తెలుసుకోవడానికి ఇంకా అనేక పాత రికార్డులు, శాసనాలు, కుటుంబ పత్రాలు పరిశీలించాల్సి ఉంది.

ముగింపు:

ఒకప్పుడు విజయనగర సామ్రాజ్యానికి ఆశ్రయంగా నిలిచిన పెనుకొండ.. బ్రిటిష్ కాలంలో పరిపాలనా కేంద్రంగా మారింది. సోమందేపల్లి వ్యవసాయ గ్రామంగా, గోరంట్ల సంతలు, చెరువులతో కూడిన ప్రాంతంగా, హిందూపురం వాణిజ్య కేంద్రంగా, మడకశిర కోటల చరిత్రతో గుర్తింపు పొందాయి.

నేడు మనం చూస్తున్న అభివృద్ధి వెనుక ఎన్నో తరాల కష్టం, మారిన రాజ్యాలు, యుద్ధాలు, కరువులు, ప్రజల జీవన పోరాటాలు దాగి ఉన్నాయి.

మన ఊరి చరిత్ర తెలుసుకోవడం అంటే మన పూర్వీకుల జీవితాలను తెలుసుకోవడమే. చరిత్రను మరచిపోకూడదు.. మరుగునపడిన నిజాలను వెలుగులోకి తీసుకురావాలి.

మీకోసం NEWS | ప్రత్యేక చారిత్రక పరిశోధన

నిజం మా ధర్మం | ప్రజలే మా శక్తి

సంపాదకుడు: ప్రకాష్ సోమందేపల్లి
www.meekosam.in